TẦM QUAN TRỌNG CỦA XÉT NGHIỆM HUYẾT HỌC TRONG LÂM SÀNG

23/12/2019 14:01

TẦM QUAN TRỌNG CỦA XÉT NGHIỆM HUYẾT HỌC TRONG LÂM SÀNG

Bài và ảnh: Lê Tuấn

Huyết đồ là một trong những xét nghiệm quan trọng hàng đầu trong lĩnh vực xét nghiệm Huyết học. Huyết đồ cung cấp cho bác sĩ những thông tin hữu ích về tình trạng của bệnh nhân, cũng như gợi ý, định hướng đến nguyên nhân gây bệnh. Vậy Huyết đồ là gì? Chỉ định Huyết đồ như thế nào cho hợp lý?

Xét nghiệm huyết học là gì

-    Xét nghiệm huyết học còn được biết đến với tên gọi khác là xét nghiệm công thức máu (huyết đồ).

-    Xét nghiệm huyết học là nghiệp vụ mà các bác sĩ, kỹ thuật viên xét nghiệm sử dụng các máy móc, thiết bị hiện đại để kiểm tra, phân tích máu nhằm cung cấp các thông tin về hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu, hemoglobin, hematocrit, mang oxy,… Từ đó, giúp các bác sĩ đánh giá tổng quá tình trạng sức khỏe của người được xét nghiệm, sớm phát hiện bệnh và đề xuất phương án điều trị kịp thời.

-   Thực tế, xét nghiệm huyết học không có tác dụng xác định, chẩn đoán nguyên nhân bệnh mà chỉ mang tính gợi ý và định hướng. Xét nghiệm máu được coi như cánh tay phải của bác sĩ, hỗ trợ cho công tác phát hiện và điều trị bệnh được chính xác, nhanh chóng và hiệu qủa hơn.

Huyết đồ bao gồm những gì?

Một kết quả Huyết đồ bao gồm 3 phần chính:

-     Công thức máu

-     Hồng cầu lưới

-     Bình luận về số lượng, hình thái, kích thước, tính chất bắt màu của tế bào trên tiêu bản nhuộm Giemsa.

Xét nghiệm máu để làm gì ?

Xét nghiệm máu là xét nghiệm khá đơn giản và thường gồm các loại xét nghiệm sau:

-      Xét nghiệm công thức máu toàn phần: xác định các chỉ số về hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu từ đó giúp chẩn đoán sớm các bệnh lý của hệ tạo máu như thiếu máu, suy tủy, ung thư máu hay cảnh báo sớm các bệnh lý viêm nhiễm khác

-      Xét nghiệm đường huyết: giúp xác định nồng độ đường trong máu để chẩn đoán và theo dõi điều trị trong bệnh tiểu đường.

-      Xét nghiệm mỡ máu: giúp xác định hàm lượng cholesterol và triglyceride trong máu.

-      Xét nghiệm men gan: bao gồm men ALT (còn gọi là SGPT) và men AST ( còn gọi là SGOT) những enzym được giải phóng khi có tổn thương tế bào gan. ALT có chủ yếu trong gan, còn AST không chỉ trong gan mà còn có ở cơ tim, cơ vân, tụy, thận, não, ..Vì vậy, nồng độ ALT đặc hiệu cho các tổn thương ở gan hơn so với AST. Giá trị bình thường của AST là 9 đến 48 và ALT là 5 đến 49.

Công thức máu toàn bộ là xét nghiệm thông thường được thực hiện trong nhiều trường hợp:

-      Để đánh giá sức khỏe tổng thể: Bác sĩ có thể chỉ định làm công thức máu toàn bộ như là một phần của một cuộc kiểm tra y tế thường xuyên theo dõi sức khỏe chung.

-      Để chẩn đoán bệnh: Bác sĩ có thể chỉ định làm công thức máu toàn bộ nếu bạn cảm thấy yếu đuối, mệt mỏi, sốt, viêm, bầm tím hoặc chảy máu,... công thức máu toàn bộ có thể giúp bác sỹ chẩn đoán nguyên nhân gây ra các dấu hiệu và triệu chứng. Nếu bác sĩ nghi ngờ bị nhiễm trùng, kiểm tra công thức máu toàn bộ cũng có thể giúp khẳng định chẩn đoán.

-      Để theo dõi một tình trạng bệnh lý: Nếu đã được chẩn đoán một số tình trạng bệnh lý ảnh hưởng đến số lượng tế bào máu, chẳng hạn như bệnh thiếu máu, bệnh bạch cầu hoặc đa hồng cầu vera,…. bác sĩ có thể sử dụng công thức máu toàn bộ để theo dõi tình trạng và tiến triển của bệnh.

-      Để theo dõi quá trình điều trị: công thức máu toàn bộ được sử dụng để theo dõi sức khỏe nếu đang dùng thuốc có thể ảnh hưởng đến số lượng tế bào máu.

Nhận thấy tầm quan trọng của xét nghiệm huyết học trong lâm sàng, Trung tâm Đào tạo và Chỉ đạo tuyến phối hợp cùng Trung tâm Huyết học truyền máu Bệnh viện Bạch Maitriển khai buổi Đào tạo trực tuyến chuyên ngành Huyết học với chủ đề “Tầm quan trọng của xét nghiệm huyết học trong lâm sàng” do GS.TS.BS Phạm Quang Vinh – Nguyên Giám đốc Trung tâm Huyết học truyền máu chủ trì.

Với sự tham dự của hơn 20 bạn học viên và 15 đầu cầu các đơn vị khu vực phía Bắc; GS. Vinh đã giúp chúng ta hiểu được định nghĩa, phân loại, ý nghĩa và ứng dụng của xét nghiệm huyết học. Thầy nhấn mạnh vào vấn đề      xét nghiệm đông máu và ý nghĩa lâm sàng, thầy đưa ra quan niệm hiện đại về sơ đồ ông máu dựa trên tế bào và các ví dụ thực tế về kết quả kèm theo cách phân tích kết quả. Trong quá trình thăm khám bệnh nhân chúng ta cần lưu ý

-     Bệnh nhân có giảm thân nhiệt không (<36 độ C)?

-     Bệnh nhân có toan máu không (pH<7.2; BE<-6; lactat>4mmol/l)?

-     Bệnh nhân có Hb>80g/l không?

-     Giảm inon can xi không? (<1.1 mmol/l)

Và cuối cùng GS.TS.BS Phạm Quang Vinh nhắn nhủ tới các bạn một số điều cần lưu ý rất quan trọng trước khi xét nghiệm máu đó chính là:

-     Không uống thuốc trước khi đi làm xét nghiệm máu: nếu bạn lỡ uống thuốc trước khi làm xét nghiệm hãy thông báo với bác sĩ để bác sĩ đưa ra hướng xử trí phù hợp vì không phải loại thuốc nào cũng ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm.

-     Nhịn ăn: một số xét nghiệm yêu cầu phải nhịn ăn trong vòng 8 – 12 giờ để cho kết quả chính xác như xét nghiệm đường huyết, xét nghiệm mỡ máu, xét nghiệm các bệnh lý về gan mật....Các xét nghiệm khác như HIV, cường giáp,... người bệnh có thể không cần nhịn đói trước khi làm xét nghiệm

-     Không sử dụng các chất kích thích như rượu bia, cà phê, thuốc lá...

GS.TS.BS. Phạm Quang Vinh – Nguyên Giám đốc Trung tâm Huyết học truyền máu Bệnh viện Bạch Mai giảng bài trong buổi đào tạo trực tuyến


Các tin khác